Küresel ısınmanın ciddi bir şekilde hissedildiği günümüzde yağışın yeterli olmadığı sulama suyunun az olduğu alanlara Antepfıstığı (Pistacia vera L.) hızlı giriş yaptı ve ülkemizde olduğu gibi Amerika Birleşik Devleti, İran, Suriye, Türk Cumhuriyetlerinde ve Ortadoğu Ülkeleri gibi birçok ülkede antepfıstığı üretimi hızla yaygınlaşmaya başladı 2024 yılı verilerine bakacak olursak dünya üretimi 1.38 milyon ton sevilerinde olup 498 950 ton üretimle ABD 1.sırada yer alırken 383 000 ton ile Türkiye 2. Sırada bunu 316 142 ton ile İran 83 796 ton ile Suriye ve 78 986 ton ile Çin izlemektedir. ABD, Türkiye, İran Dünya üretiminin %87 sini gerçekleştirmektedir. Türkiye üretiminde ise 180 067 ton ile Şanlıurfa 1. Sırada yer alırken bunu 119 250 ton Gaziantep, 29 360 Adıyaman, 27 250 Siirt ve 6 714 ton ile Kahramanmaraş illeri takip etmektedir. Türkiye'de Antepfıstığı üretimi ağırlıklı olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yoğunlaşmış olup, 2024 verilerine göre en fazla üretim Şanlıurfa, Gaziantep ve Siirt illerinde yapılmaktadır. Bu üç il, toplam üretimin %86'sını gerçekleştirmekte ve üretim alanlarının %81'ine sahip bulunmaktadır. Ayrıca Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin illerinde yeni plantasyonlar oluşturulmaktadır. Ülkemizin Antepfıstığı diğer ülkelere göre tat ve lezzet bakımından daha aromatik bir ürün olup genellikle tüketimi iç pazarda olmaktadır. Özellikle baklava, çikolata, dondurma ve tatlı sanayiinin önemli ham maddesini oluşturmaktadır. Protein açısından değerli bir ürün olup son zamanlarda Smooty gibi içeceklerde kullanılmaktadır. Bu lezzetli ürün tabaklarımıza gelmeden önce yıllar süren bir yolculuk yapmaktadır. Yazımızın bundan sonraki aşamaları bu yolculuğu kapsayacaktır. ANTEPFISTIĞI FİDAN ÜRETİMİ Türkiye antepfıstığının gen merkezlerinden birisidir. Yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında milattan 7 bin yıl öncesine ait antepfıstığı fosillerine rastlanmıştır. Geçmişi uzun yıllara dayanan Antepfıstığı, ülkemizde farklı şekillerde çoğaltılmaktadır. Doğada kendiliğinden yetişen ve kültür çeşitlerine anaç olabilecek Pistacia türlerinin aşılanması ile, Pistacia türleri tohumlarının doğrudan ekilmesiyle ve daha sonra aşılanmasıyla, bir diğer yöntem ise tohumların tüplere ekilmesi ve aşılanması sonucunda elde edilen aşılı tüplü fidanların doğrudan bahçeye dikilmesi suretiyle bahçe tesisi yapılmaktadır. TÜPLÜ FİDANDA TOPRAK HAZIRLIĞI Ülkemizde yaygın olarak antepfıstığı fidan üretimi tüplü fidanla yapılmaktadır. Tüplü fidanda ortam önemlidir. Ortam olarak genellikle kırmızı toprak(%30), çiftlik gübresi (%30), Torf (%20), Ponza taşı (%20 ) veya 2 torf, 1 tüf, ve 1 ahır gübresi kullanılması saçak köklerin daha hızlı büyümesine ve fidan gelişimine olumlu katkılar sunmaktadır. Tüp büyüklüğü 1 litreden az olmamalıdır Resim 1. Resim 1. Tüplere harç karışımının doldurulması TOHUM SEÇİMİ Fidan üretiminde tohum konusu önemlidir. Tohumlar sağlıklı ağaçlardan alınmalı hastalık belirtisi gösteren ağaçların tohumları tercih edilmemelidir. Tam olgunlaşmış tohumlar seçilmeli TOHUMLARIN HAZIRLANMASI VE EKİMİ Tohumlar suda ıslatılmalı kabukları soyulduktan sonra, GA3 çözeltileri ile muamele edilmeli ve tohumlar ekime hazır hale getirilmeli, yaklaşık 10 cm kalınlığında içerisinde perlit bulunan köklendirme kasalarına konularak sık sık sulanmalı, + 4 °C 'deki ortamında katlamaya alınmalıdır. Katlama süresi P. vera tohumları için 60-80 gün, Atlantik sakızı için 80-90 gündür. Katlama ortamından çıkarılan ve kök ucu belirgin tohumlar 17x30 cm. ebadında ve içerisinde harç karışımı bulunan tüplere şaşırtılırlar. Daha sonra bitkiler normal sulama ve bakıma alınır. Tüplerin alt kısmına yakın yerden 6-8 tane küçük delik açılmalıdır. Bu hem havalanmayı sağlayacak hem de su birikmesini önleyecektir. Tohumlar büyüklüğünün üç katı derinliğe ekilmeli çok derine ekim yapılmamalıdır. Aksi halde çıkışlar zor olmaktadır bazen de olmamaktadır. Fidanlar ilk yapraklanma döneminde toprak kökenli hastalıklara karşı çok hassas olup özellikle fide kök çürüklüğü Phythium spp., Phytophthora spp gibi toprak kökenli hastalıklara karşı ilaçlamalar yapılmalıdır. Gübrelemede fidanın gelişme dönemindeki isteğine göre humik asit, deniz yosunu, değişik aminoasitler, NPK içeren makro ve Fe, Zn, Mn gibi mikro elementler içeren gübreler mutlaka verilmeli, düzenli sulama yapılmalıdır. Kasım ayında yaprakların dökülmesi ile birlikte fidanlar satışa sunulmaktadır